Şebinkarahisar Tarihi

Şehrin tespit olunan ilk sakinleri Etilerdir. Etiler M.Ö. 1341 tarihinde Kaşgarlar'la yaptıkları savaşlarda sınırlarım Erzurum'a kadar genişletmişler ve bu zaman içerisinde Şebinkarahisar'ı da alarak sınırlarına katmışlardır. Şehir Etiler'den sonra Amazonlar daha sonrada Kimriler'in eline geçmiş, M.Ö. 585 yıllarında Medler'in himayesine girmiştir. M.Ö. 65 yıllarında Romalılar'ın egemenliğine giren Şebinkarahisar M.S. 391'de Orta Asya'dan Peçenek ve Koman Türkleri tarafından istila edilmiş ve 60 yıl kadar bu Türklerin himayesinde kalmıştır. Zamanla bu Türkler Hıristiyan Misyonerleri tarafından Hıristiyanlaştırılmışlardır. Kayadibi Meryem Ana Manastırı diye adlandırılan kilise Hıristiyanlaştırılan bu Türkler tarafından inşa edilmiştir. Bu tarihten itibaren şehir Romalılar ve Türkler arasında devamlı el değiştirmiştir. Şehrin ilk kuruluş yeri olan İsola (Güneygören) köyüdür. Romalılara kadar bölgenin en önemli yerleşim yeri olan İsola şehri Romalılardan itibaren önemini gittikçe kaybetmeye başlamıştır. Şebinkarahisar Türklerin eline geçtiği 1075 tarihinden 1473 yılına kadar 410 yıllık müddet zarfında beylik şeklinde idare edilmiştir. Şebinkarahisar Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katıldığı 1478 yılından 1515 yılına kadar Amasya vilayetine bağlı kalmıştır. 1515 yılında Trabzon ,Canik ve Şebinkarahisar Livaları birleştirilerek Erzincan'a bağlanmıştır. 1538 yılına kadar Erzincan vilayetine bağlı kalan Şebinkarahisar, daha sonra Erzincan'dan alınarak tekrar Amasya vilayetine bağlanmıştır. 1553 tarihine kadar Amasya vilayetine bağlı kalan Şebinkarahisar, 1553 tarihinde Amasya vilayetinden alınarak Erzurum'a bağlanmıştır. 1805 yılına kadar iki buçuk asır Erzurum'a bağlı kalan ilçe , 1865 tarihinde Erzurum'dan alınarak Trabzon'a bağlanmıştır. Aynı tarihte Giresun, Ordu ve Gölköy'de Şebinkarahisar Sancağına bağlanmıştır. Yeniden yapılan düzenlemede 1865 yılında Şebinkarahisar Trabzon'dan alınarak Amasya ve Tokat Sancağı ile birlikte Sivas'a bağlanmıştır. Şebinkarahisar Vilayet haline getirildiği 1923 yılına kadar Sivas'a bağlı kalmıştır. Şebinkarahisar, tarihi içinde pek çok yangın atlatmıştır

1.Dünya Savaşı yılları sırasında yerli Rum ve Ermenilerin ihanetleri ile isyanlar çıkmış, 1915 Ermeni İsyanı ile şehir yıkılıp yakılmıştır. Kurtuluş Savaşının kazanılmasından sonra 1923 yılında livaların il yapılmasına karar verilmiş, bu karar neticesinde o günlerde liva olan Şebinkarahisar'da il yapılmış ancak 1933 yılında İlçe durumuna getirilerek Giresun iline bağlanmıştır. XIV. Yüzyılda Osmanlı imparatorluğu topraklarına katılan Şebinkarahisar zaman zaman isyana tevessül eden asilerin ellerine geçmiş ancak devlet güçleri her defasında şehri asilerin elinden kurtarmıştır. 1415 yılında meydana gelen büyük bir deprem çok sayıda can ve mal kaybına sebep olmuştur. Şebinkarahisar'da çeşitli dinlere mensup vatandaşlar yüzyıllarca beraber, kardeşçe yaşamışlardır. Ancak, bilhassa dış güçlerin etkisi ile etnik guruplar zaman zaman baş kaldırmışlar ve müessif hadiseler meydana gelmiştir. 1915 yılında ayaklanan Ermeniler kaleyi ele geçirmişler ve 20 gün boyunca devam eden çatışmalardan sonra ayaklanma bastırılmıştır. Ayaklanma süresince 403 Türk ölmüş, 176'sı da yaralanmıştır. Kurtuluş Savaşında Şebinkarahisar'lıların üstün gayret ve fedakarlıkları her türlü takdirin üstündedir. 1919 yılında Erzurum'da toplanan kongreye Şebinkarahisar'ı temsilen Dr. Cemil ŞENCAN delege olarak katılmıştır. 1920 yılında ilçede Anadolu Müdafa-i Hukuk Cemiyeti Şurası kurulmuştur. Cemiyet bu dönemde dış tahriklerle oldukça şımarık Ermeni ve Rum çetelerinin mezalimlerinin büyümesine engel olmuştur. Tarihinde bir çok afet yaşamıştır ; 28 Aralık 1939 günü saat gece 01.30’da Erzincan depremi diye anılan deprem meydana gelmiştir. Deprem Şebinkarahisar’da geniş şekilde hissedilmiş evlerde büyük tahribata sebep olmuştur. 50 santimetrede kar kalınlığının olduğu ve kışın en şiddetli günlerinin yaşandığı gece lerde depremin meydana gelişi can ve mal kaybının büyük olmasına sebep olmuştur, telgraf ve telefon irtibatının kesilmesi, kışın şiddeti ile yolların geçit vermemesi, giyecek - yiyecek yardımının 25 gün sonra ilçeye ulaşmasına sebep olmuş, yaralılara ilaç bulunamamış büyük yiyecek sıkıntısı çekilmiştir. Deprem 1451 kişinin hayatına mal olmuştur. 7-8 Ağustos 1961 tarihinde meydana gelen yangın tüm çabalara rağmen söndürülememiş ve gittikçe büyüyerek 288 dükkan ve 5 evin tamamen yanmasına sebebiyet vermiştir.

Şebin Cevizi

Şebin Cevizi Şebinkarahisar orjinlidir. Sık dallı, yayvan bir taç gelişmesi göstereren bir çeşittir. Kıyı bölgeleri hariç, ceviz yetişen tüm yörelerde yetişir. Özellikle geç donların görüldüğü yerlere tavsiye edilir. Çok verimlidir meyve salkımı 2-4'lü olur. Oval bir meyve yapısına sahiptir. İnce kabuklu, kabuktan kolay ayrılır. İçi dolgun, Çeşidin orjinindeki ortalama meyve ağırlığı 9,40 - 12 gr, iç randımanı % 63 - 67, yağ içeriği %69,40, protein %17 olarak belirlenmiştir. Eylül ayı sonlarında hasat edilir. Şebin Cevizi bol miktarda C, B1, B2, A ve E vitaminleri içerir. Omega 3 ve Omega 6 gibi çoklu doymamış yağ asitlerini yüksek oranda içerir. Zehirlenmelere ve zehre karşı etkilidir, ishal kesicidir, cildi temizler, siğil giderir. Kandaki zararlı kolesterolün birikmesini önleyen ve yüksek kolesterolü düşürür, Damar tıkanıklığını ve kanın pıhtılaşmasını önler, kan dolaşımını düzenler, kan pıhtılarını bozar, damar koruyucudur, antialerjik özellik gösterir, karaciğer ve böbrek fonksiyonlarını düzenler, protein sentezini teşvik eder, serum kolesterolünün azalmasını sağlar, bağışıklık fonksiyonları korur ve anormal antikor oluşumunun engeller. Şeker hastalığının tedavisinde de kullanılmaktadır. Mide, bağırsak, sindirim sistemi bozukluğunu giderir, sinir sistemi dengeler.

Grip ve nezleye iyi gelir. Öksürüğü keser. Vücudu soğuktan korumak için de yenir. Yorgunluğu ve bitkinliği giderir, zindeleşmeyi sağlar. Cevizin kabukları ve yaprakları da birçok hastalık için tedavi edici özelliktedir. Ayrıca beyin için gerekli olan gümüş iyonlarını da ihtiva ederek, insan sağlığı için önemlilik arz eden ideal bir meyvedir. Bilimsel çalışmalar sonucunda cevizin Tokoferol içerdiği, bu maddenin prostat kanseri riskini azalttığı, hipoglisemik, antifungal, antiviral, tümör engelliyici özelliklerinin olduğu belirlenmiştir. Son epidemiyolojik çalışmalar, sert kabuklu meyvelerin kalp-damar hastalıklarının neden olduğu ölüm oranlarını azalttığını göstermektedir. Şebin Cevizi kalitesi nedeniyle aranan bir çeşittir. İç ceviz ve kabuklu ceviz olarak yurt dışına ve ülkemize sunulmaktadır. İç cevizi Ülkemizde birçok tatlı üretimi yapan firmalar kullanmaktadır, Güllüoğlu Baklavaları'nda şebin cevizi kullanılmaktadır.

Şebinkarahisar; Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz Bölümü içerisinde yer almaktadır. Giresun İli İdare sınırlarındaki ilçenin merkezi 40 derece 17 kuzey enlemi ile 35 derece 26' doğu boylamında Giresun Dağları'nın güney eteklerinde, Avutmuş Çayı vadisinin kuzey yamaçlarında kurulmuştur. Şehrin kurulduğu sit, 2008 m. rakımlı Meryem Dağı ile 1568 m. rakımlı Kale Tepe arasındaki boyun noktasında ve Kale Tepe eteklerinde yer almaktadır. Giresun'a 108 km. uzaklıkta yer alan İlçe Merkezinin rakımı 1405 metredir. İlçe 1394 km2 yüzölçüme sahiptir. Bu sahanın 31 km2'si Kılıçkaya Baraj gölü tarafından kapatılmaktadır. İlçe arazisi Fiziki açıdan kuzeyde Giresun Dağları üzerinden geçen su bölümü çizgisi, güneydoğuda Sançiçek (Berdiga) Dağları'nın kuzeybatı yamaçlarından geçen hat, güneyde Kelkit Çayı vadisi güney yamaçları ve güneybatıda Eğme Dağı tarafından sınırlandırılır.

İlçenin doğusunda Avutmuş Çayı yamaçları boyunca kuzey ve güneydoğudaki dağlık kütleler adeta birleşirler ve sınır adı geçen kütlelerden Avutmuş Çayı vadisine uzanan sırtlardan geçer. Şebinkarahisar aynı ile bağlı ilçelerden; kuzeyde Dereli, kuzeydoğuda Yağlıdere ve Alucra, doğuda yine Alucra, güneydoğuda Çamoluk ve Sivas'ın ilçelerinden Güneydoğuda Akıncılar, güneyde Suşehri, batıda Koyulhisar ile kuzeybatıda Ordu'nun Mesudiye İlçesi ile komşudur. Şebinkarahisar'da, yarı kurak İç Anadolu İklimi ile nemli Karadeniz İklimi arasında sıcaklık ve karasallık karakterleri açısından İç Bölgeye, buharlaşma, nem ve yağış şartları açısından Karadeniz İklimine yakınlaşan bir geçiş iklimi yaşanmaktadır. Yıllık ortalama sıcaklık 9,9 santigrat derece ve ortalama yağış miktarı 572.2 milimetredir. Hakim rüzgar yönü Kuzeydoğudur, ikinci sırada fazla frekansa sahip yön ise Güneybatıdır. Şebinkarahisar çevresindeki en önemli akarsu, Orta Karadeniz Bölümünün de önemli Akarsuyu olan Kelkit Çayı'dır. Bunun dışında Avutmuş Çayı kolları ile beraber bütün sahayı etkileyen bir akarsu durumundadır. Sahada çok sayıda göl bulunmakla beraber, bunlar küçük göller durumundadır. Yöredeki en önemli göl 31 km2'si ilçe sınırları içerisinde kalan Kılıçkaya Baraj Gölü'dür. Ayrıca akarsular ve göller gibi önemli bir hidrografik unsur olan kaynaklar da, yörede çok sayıda bulunmaktadır. Şebinkarahisar İlçe sınırları içerisindeki arazide en yaygın olan toprak türleri kahverengi topraklar, kahverengi orman toprakları, kireçsiz kahverengi orman toprakları ve yüksek dağ çayırı topraklarıdır. Bunlar dışında çıplak kayalık ve molozlar, dar alanlı olarak gri-kahverengi podzolik topraklar, [[alüvyal ve kolüvyal topraklar görülmektedir. İlçenin bitki örtüsü de Giresun Dağları'nın kuzey yamaçlarından farklıdır. Şebinkarahisar'a dönük güney yamaçlarda kurakçıl türlerin çoğaldığı daha dar alanlı ve çoğunlukla bozulmuş yarı nemli ve kuru ormanlar, bunlar arasında ki sahalarda çalılıklar ve otsu türlerden oluşan doğal bir bitki örtüşü bulunmaktadır. Dağları güney eteklerindeki dalgalı düzlüklerde ise yer yer ağaç kümeleri ve tek ağaçlar ile sınırlanan antropojen stepler yer almaktadır.

Şebinkarahisar'da bir miktar uranyum da çıkarılmaktadır.

Şebinkarahisara Atatürk'ün Ziyareti
Alışılmış yurt gezilerine devam eden Atatürk Erzurum'da bir deprem olması dolayısı ile Erzurum'a gitmiş , dönüşte Şebinkarahisarlı halkın daveti üzerine 11 Ekim 1924 Cumartesi günü Erzincan'dan hareket ederek gece oldukça geç vakitlerde Şebinkarahisar'a gelmiştir.Atatürk'ü Vali Abdurrahman Bey ile , Belediye Reisi Rıza Bey, Suşehri'nde karşılamışlar, oradan birlikte şehre girmişlerdir. Atatürk Şebinkarahisar'a girişinde top atışlarıyla ve coşkulu bir kalabalık tarafından sevgi gösterileri ile karşılanmış, sokaklar ve kale meşalelerle donatılmıştır. Ertesi gün 12 Ekim 1924 pazar günü Belediye Başkanlığı, Halk Fırkası Başkanlığı, Türk ocağını, Alay Komu tanlığını ve Orta Okulu ziyaret ederek Orta Okul merdivenlerinde birer hatıra fotoğrafı çektirmiştir. Türk Ocağını ziyaretinde, ocağın imkansızlığı karşısında kendisinden özür dilenmiş, Atatürk burada yaptığı konuşmada: " Ben bu şehri çok beğendim. Sevgimin temadisine alem olmak üzere Şark-ı Karahisar adını Şebinkarahisar olarak tashihini teklif ediyorum. Şab'ı başta olmak üzere Fatih Sultan Mehmet Hanların otağ kurduğu bu topraklar içinde daha neler varsa ele alınmak, tarihen olduğu kadar da iktisaden de bu şehri ileri götürmek vazifemiz olmalıdır. Sürekli yangınlar görmüşsünüz ,Memleketiniz bir harabeye dönmüş fakat esef etmeyin, şu tek gözlü mütevazı ocağınızda derin bir samimiyet, geniş ve anlayışlı bir kültür buldum. Kalkınacaksınız, mes'ut olacaksınız.

Türk ocakları dekorlarla ölçülemez. Türk'ün bu şan ocakları sönmez alevlerle ilelebet tütecektir ve bu harabeler bir gün birer mamureler haline gelecektir." diyerek ocak defterini imzalamış ve deftere şunları yazmıştır: " Türk Ocağı Türk'ün has ocağı, varlık ve birlik ocağı; Yüksek alevlerle tütsün, muhitine nur saçsın. Yaşasın ve yaşatsın" Cumhur reisi Gazi Mustafa Kemal Şebinkarahisar Vilayetindeki incelemelerini tamamladıktan sonra 12 Ekim 1924 tarihinde akşama doğru milletvekili hemşerimiz Ali Sururi Bey ve heyeti ile birlikte Şebinkarahisar Vilayetinden Ankara'ya hareket etmiştir. Atatürk'ün misafir edildiği ev halen müze olarak hatıralarıyla birlikte yaşatılmaktadır.

Şebinkarahisarın İl Oluşu

Kurtuluş Savaş'ının kazanılmasın dan sonra, 1923 yılında livaların il yapılmasına karar verilmiş, bu karar neticesinde o günlerde liva olan Şebinkarahisar da il yapılmıştır. Aynı yıl içinde 10.alay Şebinkarahisar'a intikal ettirilmiştir. 10. Alayın intikali ile birlikte şehrin ekonomik ve sosyal yaşantısında büyük bir canlılık meydana gelmiştir. 10 yıl süre ile il durumunu muhafaza eden Şebinkarahisar 2197 Sayılı Kanunla 1933 yılında ilçe statüsüne getirilmiştir. Halen Şebinkarahisar'ın il olma arzusu sürmekte olup, bu kazanılmış bir hak olarak görülmektedir.

Şebinkarahisar İlçesinin Adı
Pont Krallığı nı ortadan kaldıran Roma Kumandanlarından Pompesyüs tarafından bugünkü Bayramköy 'ün bulunduğu yerde kurulan Nikopolis gittikçe büyüyerek bölgenin en önemli yerleşim merkezi olmuştur.M.S. 395 tarihinde Roma İmparatorluğu n ikiye ayrılması ile Anadolu Bizans İmparatorluğuna katılmış ve Nikopolis şehrinin adı Mavrakastoron olarak değiştirilmiştir. M.S. VI. Yüzyılın sonlarında Roma İmparatoru Teodos 'un son zamanlarında Orta Asya 'dan gelen Peçenek ve kuman Türkleri Anadolu'nun içlerine kadar ilerlemiş ve bir müddet Orta Doğu Anadolu'yu ellerine geçirmişlerdir.

Türkler zamanında Şebinkarahisar'ın bulunduğu yere Elgün veya Keygun ismi verilmiş bu topraklar yeniden Romalılar eline geçince Keygun kelimesi Kögonya şekline dönüşmüş ve böyle anılmıştır. Anadolu Türklerin eline geçtikten sonra uzun yıllar Şebinkarahisar yeniden Keygune olarak adlandırılmış ,bilahare kalesine istinaden şehrin ismi Karahisar şekline dönüşmüştür.1473 yılında Fatih Sultan Mehmet Otlukbeli Savaşı'ndan sonra İstanbul'a dönerken Şebinkarahisar'a uğramış ve üç gün kaldığı bu şehre Karahisar-ı Şarki adını vermiştir. 1924 yılına kadar şehrin ismi Karahisar-ı Şarki olarak kalmış ,11 Ekim 1924 tarihinde Şebinkarahisar'a gelen Mustafa Kemal Atatürk bu ziyaretlerinde ilçenin ismini Şebinkarahisar olarak değiştirmiştir

ŞEBİNKARAHİSAR HAKKINDA GENEL BİLGİ

        Ş.Karahisar kasabasının güneyinde bazalt bir tepe üzerinde yükselen kalenin ihtişamlı bir görünüşü vardır. Bu tepenin batı yönü nispeten çıkışa elverişli diğer yönleri uçurumdur.kalenin ne zaman yapıldığı belli değildir. Ancak Mengüç Hükümdarı Fahrettin Behramşah’ın 1184 yılında kaleye ilaveler yapıldığı ve onun savunma gücünü arttırdığı bilinmektedir. Yeri ve savunma gücü itibariyle Anadolu’nun ünlü kaleleri arasında yer almıştır.
Fatih Sultan Mehmet, Akkoyunlu Hükümdarı uzun Hasan’a karşı kazanılan Otlukbeli savaşından önce Ş.Karahisar kalesinin alınması yolunda Mahmut Paşa tarafından kendisine yapılan telkine uymamış ve “biz buraya kale fethine değil, düşmanın hakkından gelmeye geldik” şeklinde cevap vermiştir. Otlukbeli zaferinden sonra kale komutanı Drab Bey Ş.Karahisar kalesini 29 Ağustos 1473 tarihinde Fatih Sultan Mehmet’e teslim etmiş buna karşılık kendisine Sancak Beyliği verilmiştir.
Fatih’in Ş.Karahisar’da bulunduğu sırada Uzun Hasan’ın Osmanlı ülkesine tekrar saldırmaması ve Ş.Karahisar fethini kabul etmesi şartıyla anlaşmaya varılmıştır. Fakat Uzun Hasan bu anlaşmaya uymamıştır.
Evliya Çelebi, ünlü seyahatnamesinde Ş.Karahisar kalesi hakkında şu bilgiyi verir:

Göklere baş uzatmış bir yüksek dağın ta tepesinde yedi köşeli bir kaledir. İlk bakışta direksiz ve serensiz kalyon gemi gibi görünür. Yedi tarafından da duvarların yüksekliği 70 zaradır. Yetmiş burç,yüz bedendir,etrafı 3600 adımdır. Dört çevresinde cehennem kuyusu gibi dereleri olduğundan hendeği yoktur. Üç kat kavi demir kapıları vardır. Gece ve gündüz bekçileri muhafaza ederler. Çünkü Karadeniz’e yakın köylerin ahalisi kazak korkusundan kıymetli mallarını hep bu kaleye saklamışlardır.kale içinde yetmiş kadar ev vardır. Ama evleri dar, susuzluktan ahali perişandır. Eşeklerle ta aşağı nehirden su getirirler. Su yolları vardır ,fakat kuşatma zamanı işler. Kale içinde su sarnıcı, buğday ambarlarından yüz yıllık darı ve pirinç çeltiği bulunur. Lakin iç vilayat olduğundan cephanesi, büyük, küçük elli parça topu, kalesine göre az verilmiştir. Neferlerinin yarısı defterdarzade efendimizin timari ile Güniye’ye kaldırıldı. Bu kalede küçük Fatih Camii vardır. Diğer imaret camileri aşağı varaştadır.
Ş.karahisar kalesinin bir de fetih öyküsü vardır:
Anadolu’da sivri tepelerin üzerinde, kartal yuvası gibi sarp gerçekten sağlam Bizans Kaleleri vardı. Selçuklu Türklerinin Anadolu Fetihleri sırasında bu kaleleri fethetmek büyük insan gücüne, çok sayıda şehide mal oluyordu. Ş.Karahisar kalesi de bunlardan biri idi. Bir zamanlar Bizans Tekfurları:
Bu kaleyi feth edecek yiğit, anasının karnından doğmadı derlerdi. Bu sözü Anadolu’nun fetih günlerine Selçuklu komutanlarından Karaboğa’da duymuş, seçme yiğitleri ile Ş.Karahisar kalesi önüne gelmiş, duraklamıştı. Kale yüksek bir tepenin üzerine haşmetle duruyor, gelenlere meydan okuyordu. Eteklerine dahi yanaşmak zordu. Karaboğa korkmadı, kaleyi dört yanından kuşattı. Günler, aylar geçiyor kale düşmüyordu. Oysa bu kaleyi fethetmek ondan sonra Giresun’a varmak gerekiyordu. Zaman kayıp etmenin, kuvvet harcamanın anlamı yoktu. Düşündü, taşındı, sonunda kuşatmadan vazgeçmeyi en uygun çare olarak gördü. Adamlarına emir verdi; orduyu geri çekmelerini söyledi. Bir yönden de kale tekfuruna şu haberi gönderdi:
“bunca kan dökülmesini istemediğim için kuşatmadan vazgeçiyorum. Yalnız bir şartım var: Ağızları mühürlü kırk sandıkta pek değerli yüküm var hastalıktan hayvanlarımın çoğu kırıldığı için yanımda götüremiyorum. Bir anlaşma yapalım. Tekfur, bu sandıklara ilişemeyeceğine teslim alıp koruyacağına, istediğimiz zaman da bize geri vereceğine isa üstüne yemin etti. Biz de çekilip gidelim, sonra biz hayvan bulur sandıkları aldırırız.
Bizans Tekf’runun canına minnetti. Karaboğa’nın teklifini memnunlukla kabul etti.aslında kalede açlık ve susuzluk başlamıştı. Bir an önce, kuşatmadan kurtulmak istiyordu. Karaboğa emanetlerini ne zaman isterse aldırabilirdi. Sandıklara el sürmeyeceğine yemin etti. Karaboğa hazırlıklara başladı. Uzun uzun sandıklar yaptırarak içlerine en korkusuz yiğitlerden birer tane yerleştirdi. Bunları içeriden kilitledi. Anahtarlarını yanlarına vererek sandıkların üzerini mühürledi. İkişer ikişer develere yükletilerek kaleye gönderildi. Bu işleri yaparken de kapılara karşı pususunu kurdu. Karaboğanın talimatı üzerine gece yarısı sandıklarını açan yiğitler, kale kapılarına üşüştüler. Herşeyden habersiz kapı bekçilerini bir anda bağlayarak kalenin kapılarını ardına kadar açtılar. Bu sırada pusuda bekleyen Karaboğa, adamları ile kaleye saldırdı. Yarım saat sonra kalenin en yüksek burcunda Türk bayrağı dalgalanıyordu. Kale, dış kale ve iç kale diye iki kısma ayrılmaktadır. Dış kale duvarlarının büyük kısmı yıkılmıştır. Nisbeten az eğilimli batı yamacındaki duvarlar, esas itibarıyla ayakta kalmış olup kale kapılarından biri bu kısımdadır. Meyilli olan kale içinde yer yer, kayalara oyulmuş su sarnıçları göze çarpmaktadır. kalenin içinde XX yüz yılın başlarına kadar ayakta kalbilen 70 kadar ev ve camii 1915 yılında baş gösteren ermeni isyanı sırasında ve ondan sonraki dönemde yıkılıp yakılmıştır. Kale kapısındaki kitabe yeri boştur. Kitabenin ne zaman ve kimler tarafından alındığı belli değildir.
1915 yılı haziranında genel ermeni ayaklanması sırasında Ermeniler şehiri ateşe vererek kaleye sığınmış ve bir süre direnmiş ise de Sivastan getirilen toplarla bayram köyünden ve hanım evliya dan yapılan ateşlerden sonra paniğe kapılmışlardır. Harekatın 20.gününde saat 24 sıralarında kaleden çıkarak yarma teşebbüsünde bulunmuşlardır. Tamzara kalesini takiben Kıllıbaba, sayderesi ormanlarına sığınmayı başaran Ermenilerin büyük kısmı askeri birlikler tarafından yakalanmış bir kısım ermeni Rusya’ya kaçmayı başarmışlardır. Bu ayaklanma ve çatışmalar sırasında Türklerden 403 kişi ölmüş, 176 kişi de yaralanmıştır. Bu muhteşem kalenin dış tesirlerden korunması ve bir programa göre restore edilmesi gerekmektedir